Reforma psychiatrii środowiskowej wchodzi w kolejny etap. Centra Zdrowia Psychicznego mają pozostać jednym z podstawowych elementów systemu opieki psychiatrycznej w Polsce. Ministerstwo Zdrowia zapowiada, że po zakończeniu programu pilotażowego, który obowiązuje do 31 grudnia 2026 roku, CZP nie zostaną zlikwidowane, lecz przejdą do docelowego modelu systemowego. Nowe rozwiązania mają zostać wpisane na stałe do rozporządzenia dotyczącego świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.
Resort zdrowia przedstawił założenia zmian podczas posiedzenia Rady ds. Zdrowia Psychicznego. Po prezentacji części rozwiązań dziewięciu członków Rady złożyło rezygnację. Według informacji Ministerstwa Zdrowia w składzie Rady pozostaje 34 ekspertów, którzy kontynuują prace nad wdrażaniem reformy.
Ministerstwo podkreśla, że planowane zmiany nie oznaczają odejścia od skoordynowanej i kompleksowej opieki psychiatrycznej, skoncentrowanej na potrzebach pacjenta. Celem ma być przede wszystkim doprecyzowanie zasad funkcjonowania CZP po zakończeniu pilotażu, wzmocnienie mechanizmów jakościowych oraz powiązanie finansowania z rzeczywistą aktywnością placówek.
Centra Zdrowia Psychicznego mają nadal działać blisko pacjenta
Reforma psychiatrii zakłada stopniowe odchodzenie od modelu opartego głównie na hospitalizacji na rzecz opieki dostępnej bliżej miejsca zamieszkania pacjenta. W praktyce oznacza to rozwijanie pomocy środowiskowej, szybszy kontakt ze specjalistami, lepszą koordynację leczenia oraz możliwość wczesnej interwencji.
Wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka podkreśliła, że Centra Zdrowia Psychicznego pozostaną częścią systemu.
– Centra Zdrowia Psychicznego nie znikną – przeciwnie, będą rozwijane jako trwały element systemu. Nie wycofujemy się z reformy, tylko ją wzmacniamy i dostosowujemy do nowych realiów. Pilotaż rozpoczął się osiem lat temu – od tego czasu wzrosła świadomość społeczna, więcej osób zgłasza się po pomoc psychiatryczną, a jednocześnie dostępne są coraz skuteczniejsze metody terapii. Pacjent musi mieć realny dostęp do szybkiej, skutecznej pomocy blisko domu – bez skierowania i bez barier, które wciąż zbyt często opóźniają leczenie – podkreśla wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka.
Zgodnie z zapowiedziami resortu zachowane mają zostać najważniejsze rozwiązania wypracowane w czasie pilotażu. Wśród nich jest zintegrowanie różnych form opieki psychiatrycznej, funkcjonowanie Punktu Zgłoszeniowo-Konsultacyjnego, obecność koordynatora opieki oraz wykorzystanie wspólnego personelu w opiece ambulatoryjnej, leczeniu środowiskowym, oddziale dziennym i PZK. Ministerstwo wskazuje także na rolę asystenta zdrowienia, który wspiera pacjenta w codziennych wyzwaniach i pomaga w kontakcie z personelem medycznym.
Finansowanie ma zależeć od aktywności i jakości świadczeń
Jednym z głównych elementów zapowiadanych zmian jest nowy sposób finansowania Centrów Zdrowia Psychicznego. Ministerstwo Zdrowia chce, aby środki publiczne były powiązane nie tylko z samym istnieniem placówki i deklarowaną dostępnością, ale także z rzeczywistą aktywnością centrum, liczbą pacjentów, intensywnością opieki oraz jakością udzielanych świadczeń.
Resort zapowiada wprowadzenie mechanizmów premiujących efektywność działania centrum. Chodzi o to, aby finansowanie lepiej odzwierciedlało zakres faktycznie udzielanej pomocy i jej dostępność dla mieszkańców danego obszaru.
– Bezpieczeństwo pacjentów jest dla nas absolutnym priorytetem. Centra Zdrowia Psychicznego są finansowane ze środków publicznych, a to oznacza, że musimy zarządzać nimi w sposób odpowiedzialny, przejrzysty i podlegający kontroli. Dlatego zmieniamy sposób finansowania tak, aby był powiązany z aktywnym obejmowaniem populacji pacjentów opieką oraz z jakością świadczeń i ich dostępnością. Sama deklarowana dostępność nie wystarcza – musimy widzieć konkretne rezultaty. Dzięki mechanizmom jakościowym będziemy mieć potwierdzenie, że publiczne pieniądze przekładają się na skuteczną terapię i wysoką jakość opieki – dodaje wiceminister.
Według Ministerstwa Zdrowia zmiany mają zwiększyć odpowiedzialność systemową placówek. Nowy model ma uwzględniać zarówno liczbę pacjentów objętych opieką, jak i proces udzielania świadczeń. Resort wskazuje, że mechanizmy jakościowe mają służyć monitorowaniu, czy finansowanie przekłada się na realną pomoc i dostępność terapii.
Odpowiedzialność terytorialna i prawo wyboru centrum
W projektowanym modelu ma zostać usankcjonowana odpowiedzialność terytorialna Centrów Zdrowia Psychicznego. Oznacza to, że centrum przypisane do danego obszaru nie będzie mogło odmówić objęcia opieką mieszkańca tego terenu.
Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia deklaruje, że pacjent zachowa prawo wyboru. Będzie mógł skorzystać także z innego Centrum Zdrowia Psychicznego, niezależnie od miejsca zamieszkania.
Nowe regulacje mają również wprowadzić obowiązek prowadzenia przez CZP działań informacyjno-edukacyjnych dla mieszkańców. Ma to wspierać rozpoznawalność centrów i ułatwiać pacjentom oraz ich rodzinom dotarcie do informacji o dostępnych formach pomocy.
Pilotaż kończy się w 2026 roku, ale CZP mają pozostać w systemie
Program pilotażowy Centrów Zdrowia Psychicznego ma obowiązywać do 31 grudnia 2026 roku. Ministerstwo Zdrowia zaznacza, że jego zakończenie nie oznacza likwidacji centrów. Od 1 stycznia 2027 roku CZP mają funkcjonować w modelu systemowym, jako stały element publicznej opieki psychiatrycznej.
Resort podkreśla także znaczenie rzetelnego informowania o zmianach. Według Ministerstwa Zdrowia nieprawdziwe lub niepełne informacje dotyczące przyszłości CZP mogą zniechęcać osoby w kryzysie psychicznym do szukania pomocy i prowadzić do opóźnień w rozpoczęciu leczenia.
Zapowiadane rozwiązania mają utrzymać główne założenie reformy psychiatrii środowiskowej: zapewnienie pacjentowi możliwie szybkiego dostępu do pomocy blisko miejsca zamieszkania, bez konieczności rozpoczynania leczenia od hospitalizacji, jeśli nie jest ona medycznie konieczna.
Zobacz: Raport końcowy dotyczący reformy centrów zdrowia psychicznego – kierunki zmian systemowych
Pytania i odpowiedzi dotyczące zmian w Centrach Zdrowia Psychicznego
Czy Centra Zdrowia Psychicznego zostaną zlikwidowane?
Nie. Ministerstwo Zdrowia informuje, że Centra Zdrowia Psychicznego mają nadal działać i rozwijać się jako trwały element systemu opieki psychiatrycznej.
Kiedy ma zacząć obowiązywać nowy model funkcjonowania CZP?
Docelowy model funkcjonowania Centrów Zdrowia Psychicznego ma wejść w życie 1 stycznia 2027 roku, po zakończeniu programu pilotażowego.
Do kiedy potrwa pilotaż Centrów Zdrowia Psychicznego?
Program pilotażowy CZP obowiązuje do 31 grudnia 2026 roku.
Co ma się zmienić w finansowaniu CZP?
Finansowanie ma być powiązane z aktywnością placówek, liczbą pacjentów, intensywnością opieki, dostępnością świadczeń oraz jakością leczenia.
Czy pacjent będzie mógł wybrać inne centrum niż to przypisane do miejsca zamieszkania?
Tak. Ministerstwo Zdrowia zapowiada, że pacjent zachowa prawo wyboru i będzie mógł skorzystać z innego Centrum Zdrowia Psychicznego, niezależnie od miejsca zamieszkania.
Czym jest odpowiedzialność terytorialna CZP?
Odpowiedzialność terytorialna oznacza, że centrum przypisane do określonego obszaru nie będzie mogło odmówić mieszkańcowi tego terenu objęcia opieką.
Jakie elementy pilotażu mają zostać zachowane?
Zachowane mają zostać m.in. Punkt Zgłoszeniowo-Konsultacyjny, koordynator opieki, zintegrowanie różnych form pomocy psychiatrycznej, wspólny personel dla opieki ambulatoryjnej i środowiskowej oraz rola asystenta zdrowienia.
