Wyobraźmy sobie diagnostykę nowotworu u dziecka, w której o leczeniu decyduje jedno pobranie krwi, a nie powtarzane, bolesne zabiegi. Taki kierunek wyznacza LiBRha – ogólnopolski program wdrożenia płynnej biopsji i nowoczesnej diagnostyki molekularnej w mięsakach tkanek miękkich wieku rozwojowego. Projekt, finansowany przez Agencję Badań Medycznych kwotą ponad 26 mln zł, będzie realizowany od 2025 do 2033 roku i ma szansę wyznaczyć nowy standard opieki w polskiej onkologii pediatrycznej.
Projekt LiBRha wprowadza biopsję płynną u dzieci z mięsakami. 26 mln zł z ABM, biobank i diagnostyka genomowa. Nowy standard opieki w Polsce.
Biopsja płynna w onkologii dziecięcej: 26 mln zł z ABM na projekt LiBRha (2025–2033). Dlaczego to przedsięwzięcie jest wyjątkowe
LiBRha to nie kolejny pilotaż, lecz wieloletni, kompleksowy program, który łączy badania naukowe, praktykę kliniczną i perspektywę pacjenta. Jego trzonem jest biopsja płynna – analiza materiału nowotworowego krążącego we krwi (m.in. ctDNA) – oraz pełne profilowanie molekularne guza, obejmujące sekwencjonowanie całego genomu i ocenę metylacji DNA. Po raz pierwszy w Polsce te narzędzia zostaną systemowo zastosowane u dzieci z prążkowanokomórkowym mięsakiem tkanek miękkich, rzadkim i trudnym przeciwnikiem, który dotyka głównie najmłodszych.
W praktyce oznacza to przyspieszenie i ujednolicenie diagnozy, możliwość bieżącego monitorowania choroby bez hospitalizacji oraz lepszy dobór terapii – zgodnie z aktualnym, „żywym” profilem genetycznym nowotworu. Dla dziecka i jego rodziny różnica jest namacalna: mniej bólu, mniej stresu, szybciej podjęte decyzje terapeutyczne.
Czym w istocie jest biopsja płynna
W klasycznej ścieżce rozpoznania konieczne jest pobranie wycinka guza – procedura inwazyjna, obciążona ryzykiem powikłań i często trudna do powtarzania. Biopsja płynna wykorzystuje fakt, że komórki nowotworowe i ich fragmenty uwalniają do krwi materiał genetyczny. Analiza tej „sygnatury” pozwala wykryć chorobę, śledzić jej dynamikę, a nawet wyłapać nawrót wcześniej niż zobaczy go obrazowanie. Co równie ważne, próby krwi można pobierać częściej, dzięki czemu leczenie może podążać za zmianami molekularnymi nowotworu w czasie.
Architektura projektu: nauka, klinika i głos pacjentów
Liderem konsorcjum jest Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, który odpowiada za część kliniczną i integrację danych z wielu ośrodków onkologii dziecięcej. Uniwersytet Medyczny w Łodzi pełni rolę ośrodka referencyjnego diagnostyki patologiczno-molekularnej i rozwija ogólnopolski biobank – bezpieczne „archiwum” tkanek i krwi, niezbędne do badań i walidacji nowych narzędzi. Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową spina całość od strony danych i potrzeb rodzin: projektuje i koordynuje system informatyczny, organizuje sieć administratorów danych, a przede wszystkim pilnuje, by rozwiązania były przejrzyste, zgodne z prawem i realnie pomocne w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.
Warto podkreślić, że to kontynuacja wieloletnich działań Fundacji. Poza codziennym wsparciem psychospołecznym i opieką nad ozdrowieńcami, organizacja rozwija ogólnopolską bazę nowotworów wieku dziecięcego, stypendiuje młodych naukowców i wzmacnia kompetencje zespołów klinicznych. Projekt LiBRha wzbogaca te wysiłki o element, który może zmienić reguły gry: minimalnie inwazyjne monitorowanie leczenia.
Co realnie zmieni się dla młodych pacjentów
Jeśli dziecko choruje na mięsaka tkanek miękkich, czas działa na niekorzyść. LiBRha skraca drogę do rozpoznania i pozwala lekarzom „widzieć” nowotwór na poziomie genomu. W leczeniu przełoży się to na lepsze dopasowanie terapii – zarówno standardowej, jak i, tam gdzie to możliwe, celowanej – a w monitorowaniu na szybsze wychwycenie oporności czy wznowy. Co równie ważne, mniej procedur inwazyjnych to mniej dni spędzonych w szpitalu i więcej zwyczajnego dzieciństwa.
Projekt tworzy infrastrukturę, która nie zniknie po zakończeniu finansowania. Biobank z wystandaryzowanym pobieraniem i przechowywaniem materiału, zunifikowane protokoły diagnostyczne, interoperacyjny system danych kliniczno-molekularnych oraz szkolenia zespołów – to podstawa, by nowoczesna diagnostyka stała się rutyną, a nie wyjątkiem. Dzięki centralnej analizie i porównywaniu wyników możliwe będzie także uczenie się całego systemu opieki: które ścieżki leczenia działają najlepiej i u kogo, gdzie są wąskie gardła, jak mądrze kierować zasobami.
To przedsięwzięcie jest możliwe dzięki współpracy trzech środowisk: klinicystów i naukowców z Wrocławia i Łodzi oraz organizacji pacjenckiej, która od dekad wspiera rodziny i dba o ich perspektywę. Przyznanie finansowania przez ABM – z pierwszą pozycją na liście rankingowej – to jasny sygnał, że polska onkologia dziecięca ma potencjał wyznaczać światowe kierunki, a nie tylko za nimi podążać.
Horyzont 2025–2033: co przyniosą kolejne lata
Osiem lat to czas potrzebny, by zbudować i utrwalić nowy standard. W pierwszych etapach projekt skupi się na pełnym uruchomieniu ścieżki diagnostycznej opartej na krwi, rekrutacji pacjentów i walidacji narzędzi molekularnych. Równolegle rozwijany będzie biobank i system danych, tak aby wyniki z laboratoriów, klinik i obrazowania łączyć w jeden, czytelny obraz choroby. Z biegiem czasu coraz większą rolę odegra monitorowanie leczenia i analiza długofalowych wyników terapii, a wnioski posłużą do aktualizacji wytycznych klinicznych.
Projekt LiBRha to inwestycja w coś więcej niż technologię. To inwestycja w spójny ekosystem onkologii dziecięcej, który szybciej rozpoznaje, celniej leczy i mądrzej uczy się na własnych danych. Dzięki finansowaniu ABM, pracy zespołów klinicznych i wrażliwości środowiska pacjenckiego, polskie dzieci z mięsakami tkanek miękkich mogą zyskać opiekę, która jest jednocześnie nowoczesna, mniej obciążająca i bardziej skuteczna.
Na czym polega biopsja płynna u dzieci?
To analiza materiału nowotworowego krążącego we krwi dziecka, która pozwala diagnozować i monitorować chorobę bez inwazyjnej biopsji guza.
Jakie nowotwory obejmuje projekt LiBRha?
Program koncentruje się na mięsakach tkanek miękkich o typie prążkowanokomórkowym u dzieci i nastolatków.
Co da projekt systemowi ochrony zdrowia?
Ujednolicone standardy diagnostyki, biobank o zasięgu krajowym i interoperacyjny system danych, które umożliwią lepsze decyzje terapeutyczne i planowanie opieki.
Kto realizuje projekt?
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu (lider), Uniwersytet Medyczny w Łodzi oraz Fundacja Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową.
Nowa metoda leczenia choroby Parkinsona – szansa na poprawę jakości życia pacjentów
Rak płuca może stać się chorobą przewlekłą, a nawet wyleczalną
