Polska pozostaje jednym z najlepiej ocenianych krajów Grupy Wyszehradzkiej pod względem dostępu do innowacyjnych terapii i diagnostyki. Z najnowszych danych platformy Access GAP 2026 wynika, że nasz kraj utrzymał 2. miejsce w regionie V4, za Czechami, a przed Węgrami i Słowacją. Jednocześnie raport pokazuje, że czas oczekiwania od rejestracji leku do objęcia go refundacją nadal się wydłuża. W Polsce wynosi obecnie średnio 1 211 dni, czyli około 3,3 roku.
Wskaźnik Access GAP dla Polski w edycji 2026 wyniósł 58,5 pkt. Rok wcześniej było to 61,5 pkt, jednak spadek należy interpretować z uwzględnieniem zmian metodologicznych. Z tegorocznej analizy wyłączono rdzeniowy zanik mięśni, czyli SMA, jako obszar o utrwalonych standardach leczenia w krajach V4. Jednocześnie chorobę Parkinsona zastąpiono kardiologią i chorobami pokrewnymi, które po raz pierwszy zostały uwzględnione w badaniu. Zmiana ta wpłynęła na wyniki wszystkich analizowanych państw.
Cztery lata danych pokazują wyraźną zmianę pozycji Polski
Access GAP obejmuje już cztery lata porównań. W pierwszej edycji, w 2022 roku, Polska uzyskała około 42 pkt i była najsłabszym krajem w Grupie Wyszehradzkiej. W kolejnych latach wynik systematycznie się poprawiał, a najwyższy poziom osiągnięto w 2025 roku, kiedy wskaźnik wyniósł 61,5 pkt. W 2026 roku Polska uzyskała 58,5 pkt, co pozwoliło utrzymać drugą pozycję w regionie.
Liderem pozostają Czechy z wynikiem 62,5 pkt. Węgry uzyskały 52,9 pkt, a Słowacja 52,1 pkt. Na tle państw V4 Polska wyróżnia się przede wszystkim dynamiką nowych refundacji. Z danych Access GAP wynika, że tylko w Polsce odnotowano wzrost tego wskaźnika w porównaniu z poprzednią edycją.
Onkologia pozostaje najmocniejszym obszarem
Najlepsze wyniki Polska osiąga w onkologii. W 2026 roku wskaźnik w tym obszarze wzrósł z 65 do 67 pkt, co daje Polsce pozycję lidera wśród krajów V4. Poprawę odnotowano we wszystkich czterech ocenianych nowotworach, przede wszystkim w zakresie dostępności refundacyjnej.
Najbardziej widoczna zmiana dotyczy raka jajnika. Wynik Polski wzrósł z 69,2 pkt w 2025 roku do 78,7 pkt w 2026 roku. W 2025 roku refundacją objęto w Polsce dwa leki stosowane w raku jajnika, które w pozostałych krajach Grupy Wyszehradzkiej nie są finansowane ze środków publicznych.
Istotną poprawę odnotowano także w hematoonkologii. W ostrej białaczce szpikowej, czyli AML, wynik wzrósł z 65,1 do 71 pkt. Według danych platformy wiąże się to między innymi ze wzrostem liczby pacjentów leczonych wyróżnionymi terapiami oraz szerszą dostępnością leków.
Choroby rzadkie: spadek wyniku, ale pozycja nadal wysoka
W chorobach rzadkich wynik Polski spadł z 72 do 64 pkt. W tym przypadku istotne znaczenie ma jednak wspomniana zmiana metodologiczna, czyli wyłączenie SMA z analizy. Obszar ten został uznany za dobrze zaopiekowany terapeutycznie i posiadający utrwalone standardy leczenia w krajach V4.
Po zmianie zakresu analizy Polska nadal pozostaje w czołówce regionu. Z wynikiem 64 pkt wyprzedza Węgry, które uzyskały 49 pkt, oraz Słowację z wynikiem 47 pkt. Do Czech, które w tej kategorii osiągnęły 66 pkt, Polsce brakuje dwóch punktów.
Najniższe wyniki Polska nadal uzyskuje w obszarze chorób tzw. powszechnych. W edycji 2026 wskaźnik wyniósł 45,8 pkt wobec 47,6 pkt rok wcześniej. Wśród najsłabiej ocenianych obszarów pozostają cukrzyca oraz choroby kardiologiczne i pokrewne.
W samej cukrzycy widać jednak stopniową poprawę. Wynik wzrósł z 41 do 44 pkt. Dane Access GAP wskazują więc na postęp, ale także na utrzymującą się nierównowagę między dostępem do innowacyjnych terapii w onkologii i chorobach rzadkich a dostępem w chorobach przewlekłych, które dotyczą dużych grup pacjentów.
Kardiologia po raz pierwszy w analizie
Nowością w tegorocznej edycji Access GAP jest włączenie do modelu chorób kardiologicznych i pokrewnych. Wyniki pokazują, że w tej kategorii Polska i Czechy wypadają słabiej niż Słowacja i Węgry, mimo że w ogólnym zestawieniu osiągają wyższe oceny.
W analizie dotyczącej dostępności technologii medycznych uwzględniono między innymi leki stosowane w niewydolności serca. Spośród czterech terapii zarejestrowanych w latach 2010–2025 w Polsce dostępne są dwie. Access GAP zwraca także uwagę na obszar diagnostyki. Badania genetyczne w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej, obejmujące geny LDLR, APOB i PCSK9, są finansowane ze środków publicznych, jednak według ekspertów ich realna dostępność pozostaje bardzo niska.
Czas od rejestracji do refundacji nadal się wydłuża
Jednym z głównych wniosków z edycji 2026 jest wydłużający się czas oczekiwania na refundację. Średnia dla krajów V4 wzrosła do 1 108 dni. Rok wcześniej było to 1 086 dni. W Polsce średni czas od rejestracji do refundacji wynosi 1 211 dni, czyli około 3,3 roku.
Oznacza to, że nawet tam, gdzie odnotowano postęp w decyzjach refundacyjnych, pacjenci nadal długo czekają na możliwość korzystania z terapii zgodnych z nowoczesnymi standardami. Access GAP wskazuje również na pogorszenie części wskaźników dotyczących terminowości diagnostyki. Przykładem jest astma, gdzie wynik spadł z 65,1 do 58,4 pkt, głównie z powodu wydłużenia czasu oczekiwania na spirometrię oraz urealnienia oceny dostępu.
Dostęp do innowacji w szerszym kontekście europejskim
Dane Access GAP 2026 wpisują się w szerszą debatę o konkurencyjności Europy w sektorze life science. W materiale źródłowym podkreślono, że Unia Europejska traci pozycję względem Stanów Zjednoczonych i Chin w obszarze badań, innowacji oraz badań klinicznych. Ma to znaczenie nie tylko gospodarcze, ale także zdrowotne, ponieważ miejsce powstawania i wdrażania nowych terapii wpływa na tempo ich dostępności dla pacjentów.
W Polsce ten kontekst łączy się z pracami nad Polityką Lekową 2.0 oraz zmianami w obszarze refundacji. Według autorów analiz są to procesy, które mogą mieć znaczenie dla przewidywalności decyzji, skracania czasu dostępu do terapii oraz powiązania celów zdrowotnych z rozwojowymi i przemysłowymi.
„Tegoroczne dane Access GAP 2026 pokazują dwa równoległe obrazy polskiego systemu ochrony zdrowia. Z jednej strony Polska utrzymuje silną pozycję w regionie V4 i pozostaje liderem w onkologii — co potwierdza, że w wybranych obszarach potrafimy skutecznie przekładać innowacje na decyzje refundacyjne. Z drugiej strony rośnie ryzyko, że pacjenci nie odczują pełnych korzyści z postępu medycyny, jeśli nadal będzie wydłużać się czas od rejestracji do refundacji — w Polsce to już średnio 1 211 dni, czyli około 3,3 roku.
Jednocześnie musimy patrzeć na dostęp do innowacji w znacznie szerszym kontekście: spadku konkurencyjności Europy w obszarze badań i rozwoju oraz narastającej presji globalnej, w tym zmian w polityce USA takich jak podejście typu „Most Favoured Nation”, które mogą przełożyć się na warunki inwestowania i wyceny innowacyjnych terapii. Jeżeli Europa nie zbuduje stabilnych i przewidywalnych ram dla innowacji, coraz większa część przełomowych technologii będzie powstawać i trafiać do pacjentów poza naszym kontynentem — a to uderzy zarówno w bezpieczeństwo zdrowotne, jak i potencjał gospodarczy.
– Dlatego tak ważne są obecne prace nad Polityką Lekową 2.0 i zmianami w refundacji — to moment, w którym możemy wzmocnić przewidywalność decyzji, skrócić czas dostępu i lepiej powiązać cele zdrowotne z rozwojowymi oraz przemysłowymi. Nowy strategiczny dokument powinien wprost adresować te wyzwania geopolityczne i europejskie, bo dziś polityka lekowa to nie tylko kwestia organizacji systemu, ale element odporności państwa. Zdrowie to inwestycja, nie koszt — a szybsza diagnostyka i wcześniejsze leczenie oznaczają mniej hospitalizacji, mniej powikłań i realne korzyści dla pacjentów, gospodarki oraz bezpieczeństwa kraju.” –podkreśla Michał Byliniak, Dyrektor generalny INFARMA.
Access GAP jako narzędzie porównania dostępu
Access GAP jest interaktywną platformą internetową, która prezentuje dostęp do innowacyjnych leków i rozwiązań diagnostycznych w Polsce, Czechach, na Węgrzech i Słowacji. Dane obejmują choroby onkologiczne, rzadkie oraz powszechne. Celem projektu jest pokazanie różnic w dostępie do diagnostyki i leczenia oraz wskazanie obszarów wymagających dalszych działań.
Łączny wskaźnik KPI Access GAP jest liczony w skali od 0 do 100 pkt i obejmuje osiem równoważnych komponentów. Wśród nich znajdują się ograniczenia we wskazaniach refundacyjnych, czas od rejestracji do refundacji, zgodność z międzynarodowymi wytycznymi klinicznymi, programy wczesnego dostępu, wzrost dostępności nowych terapii, ich rzeczywiste wykorzystanie, refundacja testów molekularnych oraz dostęp do zaawansowanej diagnostyki.
Dostęp do terapii i diagnostyki jako element organizacji systemu
Wyniki Access GAP 2026 pokazują, że poprawa dostępu do terapii nie zależy wyłącznie od liczby pozytywnych decyzji refundacyjnych. Znaczenie mają również czas, w jakim pacjent może realnie skorzystać z leczenia, dostępność diagnostyki oraz zgodność praktyki klinicznej z aktualnymi standardami.
Polska w ostatnich czterech latach poprawiła wynik o ponad 16 punktów, co wskazuje na zmianę pozycji w regionie V4. Jednocześnie wydłużający się czas do refundacji oraz słabsze wyniki w chorobach powszechnych pokazują, że różnice między poszczególnymi obszarami terapeutycznymi pozostają wyraźne. Dane z edycji 2026 wskazują, że największe wyzwania dotyczą dziś nie tylko samej dostępności nowych leków, ale także szybkości ich wdrażania i organizacji diagnostyki.
Pytania i odpowiedzi dotyczące Access GAP 2026 i dostępu do refundacji leków w Polsce
Czym jest Access GAP?
Access GAP to interaktywna platforma internetowa pokazująca dostęp do innowacyjnych leków i rozwiązań diagnostycznych w krajach Grupy Wyszehradzkiej, czyli w Polsce, Czechach, na Węgrzech i Słowacji. Obejmuje między innymi choroby onkologiczne, rzadkie i powszechne.
Jakie miejsce zajęła Polska w Access GAP 2026?
Polska utrzymała 2. miejsce wśród krajów V4. Uzyskała 58,5 pkt, plasując się za Czechami, które osiągnęły 62,5 pkt, oraz przed Węgrami i Słowacją.
W których obszarach Polska wypada najlepiej?
Najlepszy wynik Polska osiąga w onkologii. W edycji 2026 wskaźnik w tym obszarze wzrósł z 65 do 67 pkt, co daje Polsce pozycję lidera w regionie V4.
Dlaczego wynik Polski spadł w porównaniu z 2025 rokiem?
Spadek z 61,5 pkt w 2025 roku do 58,5 pkt w 2026 roku wynika w dużej mierze ze zmian metodologicznych. Z analizy wyłączono SMA, a chorobę Parkinsona zastąpiono kardiologią i chorobami pokrewnymi.
Ile wynosi średni czas od rejestracji do refundacji leku w Polsce?
Według danych Access GAP 2026 średni czas od rejestracji do refundacji leku w Polsce wynosi 1 211 dni, czyli około 3,3 roku.
Które obszary są największym wyzwaniem dla Polski?
Największe wyzwania dotyczą chorób powszechnych, w tym cukrzycy oraz chorób kardiologicznych i pokrewnych. Problemem pozostaje również czas oczekiwania na refundację oraz dostępność części badań diagnostycznych.
Co zmieniło się w kardiologii w edycji 2026?
Kardiologia i choroby pokrewne zostały po raz pierwszy włączone do modelu Access GAP. Wyniki wskazują, że w tym obszarze Polska osiąga jeden ze słabszych rezultatów, między innymi w zakresie dostępności wybranych terapii stosowanych w niewydolności serca.
