Jesienią 1985 roku w Zabrzu dokonało się wydarzenie, które na zawsze zmieniło oblicze polskiej medycyny. Zespół prof. Zbigniewa Religi przeprowadził pierwszy w Polsce udany przeszczep serca, wpisując kraj na mapę światowej kardiochirurgii. Prof. Andrzej Bochenek, współtwórca tamtego historycznego zabiegu, wspomina, że mimo trudnych realiów PRL-u i ograniczonych zasobów, to właśnie charyzma Religi, jego wizjonerstwo i pasja zespołu umożliwiły ten sukces.
Narodziny polskiej transplantologii serca
W latach 80. Polska borykała się z brakiem nowoczesnego sprzętu, dostępu do leków, a nawet do specjalistycznych publikacji naukowych. „Każdy wyjazd zagraniczny był cudem. Prof. Religa zdobywał fundusze przez Polonię, sprowadzał narzędzia i środki, mówiąc: ‘robię to dla ludzi, nie dla polityki’” – wspomina prof. Bochenek.
5 listopada 1985 – dzień, który przeszedł do historii. Operacja rozpoczęła się późnym popołudniem. Dawcę przywieziono z Warszawy, a prof. Religa osobiście czuwał nad transportem organu. „Kiedy wniósł serce w metalowej miseczce z lodem, pomyślałem tylko, żeby się nie poślizgnął” – opowiada prof. Bochenek. Transplantacja trwała niewiele ponad dwie godziny, a Religa, mimo braku doświadczenia z wcześniejszych udanych zabiegów, łączył naczynia z chirurgiczną precyzją i spokojem.
Chwilę, w której nowe serce zaczęło bić, wszyscy zapamiętali na całe życie. „To był moment, którego nie zapomnę nigdy” – mówi Bochenek. Choć pacjent był skrajnie wyniszczony, a brak krwi zmusił zespół do dramatycznego apelu o dawców, zabieg zakończył się sukcesem i dał początek nowej erze polskiej kardiochirurgii.
Tamte czasy wymagały odwagi i improwizacji. Zespół Religi często musiał działać w warunkach dalekich od ideału. Nie było specjalistycznych leków immunosupresyjnych, sprzętu ani materiałów. Jednak dzięki determinacji powstały pierwsze polskie pompy wspomagające serce – pierwowzory dzisiejszych, przenośnych urządzeń ratujących życie.
Religa był nie tylko wybitnym chirurgiem, ale też liderem i strategiem. Wiedział, jak zdobywać poparcie społeczne. Utrzymywał kontakt z mediami, rozumiał siłę opinii publicznej. „Kiedy ktoś mu zarzucał, że za wcześnie mówi o sukcesie, odpowiadał: ‘jak kura zniesie jajko, to gdacze’. Wiedział, że bez ludzi nie będzie miał przyzwolenia na dalsze badania” – wspomina Bochenek.
Relacje w zespole nie zawsze były łatwe. „Ja byłem sceptykiem, on wizjonerem” – mówi prof. Bochenek. „Czasem się kłóciliśmy, ale się szanowaliśmy. On potrafił zmusić młodych, by wrócili do Polski, zamiast robić karierę za granicą. Mówił: ‘możemy w Zabrzu robić wielkie rzeczy’ – i miał rację.”
Dzięki temu wkrótce powstały nowe ośrodki kardiochirurgiczne w całej Polsce: w Lublinie, Wrocławiu, Białymstoku, Rzeszowie, Opolu czy Zamościu. Z małej kliniki w Zabrzu wyrosła sieć placówek, które dziś ratują życie pacjentów z całego kraju.
Czterdzieści lat temu przeszczep serca był eksperymentem medycznym i społecznym. Dziś jest rutynową procedurą wykonywaną w wielu ośrodkach. W Polsce co roku wykonuje się kilkadziesiąt transplantacji serca, a rozwój sztucznych komór wspomagania krążenia (LVAD) i systemów ksenotransplantacyjnych daje nadzieję na dalszy postęp.
„To, co mnie dziś najbardziej porusza, to fakt, że z marzenia kilku ludzi powstał cały system. Mamy dziś transplantologię na światowym poziomie. Myślę, że prof. Religa, gdyby dziś wszedł na salę operacyjną, powiedziałby: ‘Andrzej, wreszcie to wszystko działa, jak trzeba’” – podsumowuje prof. Bochenek.
Prof. Gaciong: tworzymy na WUM silny ośrodek transplantacji narządów na światowym poziomie
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy przeprowadzono pierwszy udany przeszczep serca w Polsce?
Pierwszy udany przeszczep serca w Polsce odbył się 5 listopada 1985 roku w Zabrzu. Zabieg przeprowadził zespół prof. Zbigniewa Religi, a wśród jego członków był prof. Andrzej Bochenek.
Dlaczego operacja prof. Religi była tak przełomowa?
Była to pierwsza skuteczna transplantacja serca w Polsce, wykonana w warunkach PRL-u, bez nowoczesnego sprzętu i leków. Udowodniła, że nawet w ograniczonych realiach można osiągnąć światowy poziom w medycynie.
Kim był prof. Zbigniew Religa?
Był jednym z najwybitniejszych polskich kardiochirurgów, pionierem transplantologii serca w Polsce, ministrem zdrowia i mentorem wielu pokoleń lekarzy. Jego pasja i determinacja przyczyniły się do rozwoju polskiej kardiochirurgii na skalę międzynarodową.
Jak długo trwała pierwsza operacja przeszczepu serca?
Operacja w 1985 roku trwała nieco ponad dwie godziny. Mimo ogromnej presji i ograniczeń technicznych zespół Religi wykonał zabieg z niezwykłą precyzją.
Czy dziś przeszczepy serca są częste w Polsce?
Tak, obecnie przeszczepy serca są standardowym zabiegiem wykonywanym w wielu ośrodkach. Polska transplantologia rozwija się dynamicznie, a liczba operacji rośnie z roku na rok.
Jakie znaczenie miała ta operacja dla rozwoju medycyny w Polsce?
Przeszczep z 1985 roku zapoczątkował rozwój nowoczesnej kardiochirurgii i transplantologii w Polsce. Dzięki pracy prof. Religi i jego zespołu powstały kolejne ośrodki i programy badawcze, a Polska dołączyła do światowej czołówki w tej dziedzinie.
100 przeszczepionych serc w dwa lata – historia sukcesu ośrodka transplantacji serca we Wrocławiu
Źródło: Nauka w Polsce























































