Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę podmiotu leczniczego ukaranego przez Rzecznika Praw Pacjenta za niezaprzestanie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Chodziło o wystawianie na odległość recept na preparaty zawierające określone substancje odurzające lub psychotropowe, mimo że przepisy wymagają wcześniejszego osobistego zbadania pacjenta. Kara wyniosła 126 tys. zł.
Wyrok zapadł 11 czerwca 2026 roku. Jak poinformował Rzecznik Praw Pacjenta, sąd podzielił zarówno stanowisko urzędu dotyczące podstaw nałożenia kary, jak i ocenę jej wysokości. Sprawa ma znaczenie nie tylko dla ukaranego podmiotu. Potwierdza również, że udzielanie świadczeń za pośrednictwem systemów teleinformatycznych nie zwalnia placówki ani osoby wystawiającej receptę z obowiązków wynikających z przepisów oraz zasad bezpieczeństwa pacjenta.
– Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił nasze stanowisko. Potwierdził zarówno podstawy nałożenia kary, jak i jej wysokość. Gdy chodzi o bezpieczeństwo i zdrowie pacjentów, kara pieniężna nie jest wygórowana, jeśli odpowiada okolicznościom sprawy – powiedział Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec, komentując wyrok.
Recepty wystawiane bez osobistego badania pacjenta
Postępowanie dotyczyło podmiotu leczniczego, który umożliwiał wystawianie recept na preparaty określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczącego środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 oraz preparatów zawierających takie środki lub substancje. Świadczenia były udzielane wyłącznie przy wykorzystaniu systemów teleinformatycznych lub środków łączności, bez osobistego zbadania pacjenta przez osobę wystawiającą receptę.
Rzecznik Praw Pacjenta wcześniej uznał taką praktykę za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazał jej zaprzestanie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co oznaczało, że podmiot powinien zastosować się do niej bez oczekiwania na ostateczne zakończenie sporu. Placówka nie wykonała jednak nałożonego obowiązku. W konsekwencji Rzecznik nałożył karę pieniężną w wysokości 126 tys. zł.
Podmiot leczniczy zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarówno rozstrzygnięcie dotyczące naruszenia zbiorowych praw pacjentów, jak i decyzję o nałożeniu kary. Obie skargi zostały oddalone. Według komunikatu Rzecznika sąd w pełni podzielił stanowisko urzędu i uznał działania podmiotu za niezgodne z obowiązującymi regulacjami.
Obowiązujące od 7 listopada 2024 roku regulacje wskazują preparaty, których przepisanie wymaga osobistego zbadania pacjenta przez osobę wystawiającą receptę. W wykazie znalazły się fentanyl, morfina i oksykodon, a także ziele konopi innych niż włókniste, wyciągi i nalewki farmaceutyczne z takich konopi oraz żywica konopi.
Są to substancje wymagające szczególnej kontroli ze względu na ich właściwości, możliwe działania niepożądane oraz ryzyko niewłaściwego stosowania. Przed wystawieniem recepty osoba uprawniona powinna także zweryfikować za pośrednictwem systemu informacji w ochronie zdrowia, jakie produkty lecznicze były wcześniej przepisane i zrealizowane przez pacjenta, albo zebrać od niego odpowiedni wywiad dotyczący prowadzonej farmakoterapii.
Wymóg osobistego badania nie oznacza zakazu stosowania telemedycyny ani wystawiania wszystkich e-recept podczas konsultacji zdalnych. Odnosi się do konkretnych preparatów wymienionych w rozporządzeniu. Lekarz może wystawić podczas teleporady receptę na inne leki, jeżeli po przeprowadzeniu konsultacji uzna, że ma wystarczające informacje do podjęcia bezpiecznej decyzji medycznej. Teleporada nie powinna być jednak traktowana jako automatyczna usługa prowadząca do uzyskania wskazanego przez pacjenta produktu leczniczego.
Przepisy przewidują również wyjątek dotyczący kontynuacji leczenia. Wymogu osobistego zbadania pacjenta nie stosuje się do lekarza udzielającego świadczeń w ramach umowy z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, z wyłączeniem nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, jeżeli lekarz ten kontynuuje leczenie wskazanym preparatem.
Teleporada nie może być automatem do wystawiania recept
Teleporada jest pełnoprawnym świadczeniem zdrowotnym. Lekarz powinien podczas niej zebrać wywiad, ocenić stan pacjenta, zapoznać się z dostępną dokumentacją i zdecydować, czy konsultacja na odległość pozwala bezpiecznie ustalić dalsze postępowanie. Jeżeli potrzebne jest badanie fizykalne, pogłębiona diagnostyka albo bezpośrednia ocena objawów, pacjent powinien zostać skierowany na wizytę osobistą.
Problem określany mianem „receptomatów” dotyczy podmiotów oferujących szybkie, odpłatne konsultacje zakończone możliwością uzyskania recepty, niekiedy jedynie na podstawie formularza wypełnionego na stronie internetowej. Rzecznik Praw Pacjenta podkreślał już wcześniej, że niedopuszczalne jest przepisywanie leków bez właściwego zbadania pacjenta i przeprowadzenia rzeczywistej oceny medycznej.
Samo wykorzystanie ankiety internetowej nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa. Formularz może stanowić element zbierania informacji przed konsultacją. Nie powinien jednak zastępować świadczenia zdrowotnego, kontaktu z osobą uprawnioną do wystawienia recepty ani indywidualnej oceny wskazań, przeciwwskazań, możliwych interakcji i ryzyka związanego z zastosowaniem leku.
Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej oraz udzielanych z należytą starannością. Prawo to obejmuje również proces ustalania rozpoznania, podejmowania decyzji o farmakoterapii i wystawiania recept. Forma zdalna nie zmniejsza zakresu odpowiedzialności osoby wykonującej zawód medyczny ani obowiązków podmiotu leczniczego.
Sąd potwierdził możliwość egzekwowania decyzji Rzecznika
W opisywanej sprawie kara nie została nałożona wyłącznie za samo prowadzenie konsultacji na odległość. Jej podstawą było niezaprzestanie praktyki, którą Rzecznik Praw Pacjenta uznał za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów, mimo że decyzja miała rygor natychmiastowej wykonalności. Wyrok WSA potwierdził, że podmiot leczniczy nie może ignorować takiego nakazu do czasu zakończenia postępowania sądowego. Jeżeli decyzja jest natychmiast wykonalna, wskazana w niej praktyka powinna zostać wstrzymana. Zaskarżenie rozstrzygnięcia nie oznacza automatycznie, że podmiot może kontynuować zakwestionowaną działalność.
– Wymóg osobistego zbadania pacjenta jest koniecznym i niezbędnym warunkiem, aby taka preskrypcja była w ogóle możliwa. Bezpieczeństwo pacjenta jest wartością nadrzędną i nie może być od niej żadnego wyjątku. Tym bardziej cieszy nas kolejny wyrok, który potwierdza słuszność naszych działań – podkreślił Bartłomiej Chmielowiec. Wypowiedź Rzecznika odnosiła się do praktyki objętej postępowaniem i preparatów, w przypadku których przepisy wymagają bezpośredniego badania. Jednocześnie samo rozporządzenie zachowuje opisany wcześniej wyjątek dotyczący kontynuacji leczenia przez lekarza POZ.
Co to oznacza dla pacjenta?
Pacjent może nadal korzystać z teleporad i otrzymywać podczas nich e-recepty, jeżeli lekarz uzna, że konsultacja zdalna pozwala bezpiecznie ocenić stan zdrowia i podjąć decyzję o leczeniu. Nie każda recepta wymaga wcześniejszej wizyty stacjonarnej. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku preparatów zawierających substancje wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia, między innymi fentanyl, morfinę, oksykodon oraz medyczną marihuanę. Co do zasady ich przepisanie wymaga osobistego zbadania pacjenta. Wyjątek może dotyczyć kontynuacji leczenia przez lekarza POZ na zasadach określonych w przepisach.
Odmowa wystawienia recepty podczas kontaktu zdalnego nie musi więc oznaczać, że pacjent został pozbawiony należnego świadczenia. Lekarz może uznać, że przed podjęciem decyzji potrzebna jest wizyta osobista, aktualne wyniki badań albo sprawdzenie dotychczasowego leczenia. Pacjent nie ma automatycznego prawa do otrzymania konkretnego leku wyłącznie dlatego, że wcześniej go stosował lub wskazał jego nazwę w formularzu internetowym.
Jednocześnie konsultacja odpłatna, również prowadzona online, powinna być rzeczywistym świadczeniem medycznym. Pacjent powinien mieć możliwość przekazania informacji o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach, chorobach współistniejących i działaniach niepożądanych. Decyzję o wystawieniu recepty musi podejmować osoba uprawniona, kierując się oceną medyczną, a nie samym faktem wniesienia opłaty.
Teleporada czy wizyta w gabinecie? Sprawdź, kiedy lekarz powinien zbadać pacjenta osobiście
Czy po teleporadzie można otrzymać e-receptę?
Tak. Lekarz może wystawić e-receptę podczas teleporady, jeżeli na podstawie zebranych informacji jest w stanie bezpiecznie ocenić stan pacjenta i ustalić leczenie. Nie dotyczy to sytuacji, w których przepisy wymagają wcześniejszego osobistego badania.
Czy każda recepta na lek przeciwbólowy wymaga wizyty osobistej?
Nie. Wymóg dotyczy preparatów zawierających określone substancje wskazane w rozporządzeniu, w tym fentanyl, morfinę i oksykodon. Nie obejmuje automatycznie wszystkich leków przeciwbólowych dostępnych na receptę.
Czy medyczną marihuanę można przepisać wyłącznie podczas konsultacji online?
Co do zasady przed wystawieniem recepty na preparaty zawierające ziele, wyciągi lub żywicę konopi wskazane w załączniku do rozporządzenia konieczne jest osobiste zbadanie pacjenta. Przepisy przewidują wyjątek odnoszący się do kontynuacji leczenia przez lekarza POZ.
Czy lekarz może odmówić wystawienia recepty podczas teleporady?
Tak. Lekarz może odmówić, jeżeli nie ma wystarczających danych do podjęcia bezpiecznej decyzji, potrzebne jest badanie osobiste, występują przeciwwskazania albo nie stwierdza wskazań do zastosowania danego leku.
Czy wypełnienie ankiety internetowej jest konsultacją medyczną?
Samo wypełnienie formularza nie powinno zastępować indywidualnej oceny medycznej. Ankieta może pomóc zebrać informacje, ale decyzja o leczeniu i wystawieniu recepty musi zostać podjęta przez uprawnioną osobę po przeanalizowaniu sytuacji konkretnego pacjenta.
Dlaczego na „receptomat” nałożono karę?
Kara w wysokości 126 tys. zł została nałożona za niezaprzestanie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Podmiot kontynuował wystawianie recept na wskazane preparaty bez wymaganego osobistego badania, mimo wydania przez Rzecznika decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności.
Czy wyrok WSA jest prawomocny?
W komunikacie Rzecznika Praw Pacjenta poinformowano o oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Nie podano natomiast informacji, czy wyrok jest prawomocny ani czy wniesiono skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Źródło: Artykuł przygotowano na podstawie komunikatu Rzecznika Praw Pacjenta „Kara dla »receptomatu«. Sąd potwierdził decyzję Rzecznika Praw Pacjenta” z 20 lipca 2026 roku, komunikatu RPP dotyczącego kar nakładanych na receptomaty z 2 stycznia 2026 roku oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z 29 października 2024 roku zmieniającego przepisy w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje.
Niebezpieczne praktyki medyczne pod większą kontrolą. Co zmienią nowe przepisy?
Większa ochrona przed pseudomedycyną. Jakie uprawnienia ma otrzymać Rzecznik Praw Pacjenta?
